کارآفرینی در اسلام

کارآفرینی در اسلام

کارآفرینی در اسلام 1120 500 شوریابی

از آنجاییکه دین اسلام، دینی کامل است که تمام زوایای آشکار و نهان زندگی بشر را مورد توجه قرار داده است با کمی کنکاش و جستجو در آن می توان، برای تمام جنبه های حیات دنیوی رهنمودهای نجات بخشی یافت. شاید در اسلام تعریف زیبایی از کارآفرینی از زبان پیامبر اکرم (ص) وجود داشته باشد ایشان می فرمایند« بهترین مردم کسی است که برای مردم، سودمندتر باشد» و چه سودی بالاتر از ایحاد کسب و کار برای خود و مردم و فراهم آوردن مقدمات کسب روزی حلال، که خود منشا بسیاری از برکات و ثواب است. در کارآفرینی مذهبی تلاش می شود تا ارزشهای حاکم بر جامعه که برگرفته  از باورهای دینی وسیره ی عملی ونظری بزرگان دینی است در فعالیت های کارآفرینی نمایان شود.

اسلام و فرهنگ کارآفرینی

فرهنگ را می توان مجموعه ای از باورها، آیین ها و اندیشه ها، آداب و رسوم حاکم بر جامعه  دانست. بنابراین فرهنگ مقوله ای است که در سطح جامعه و گروه و در رفتارهای میان افراد یک جامعه معنا پیدا می کند و شیوه برقراری ارتباط و تعامل میان افراد هر جامعه را نشان می دهد. فرهنگ را می توان سازمانی فکری دانست که در گفتار و رفتار جامعه متجلی می شود.

کارآفرینان نیز به عنوان بخشی از جامعه، از مجموعه نگرش ها، ارزش ها، هنجارها و رفتارهای خاص برخوردارند که هم بر فرهنگ جامعه تاثیر می گذارد هم بشدت از آن تاثیر می پذیرند؛ مخصوصا در حوزه هایی همچون اخلاق و ارزشهای اسلامی؛ که گاها و به اشتباه در تعارض و تقابل با کار و کارآفرینی قرار داده می شوند. اسلام به هیچ وجه از بهره برداری از عناصر سازنده و بهبود سطح فرهنگی و به تبع آن سایر ارکان زندگی جلوگیری نکرده است. به عنوان نمونه در اسلام اندوختن دانش و کسب روزی حلال ، دو مقوله ای هستند که شدیدا توصیه شده و همنوا و همساز با تعالیم حرکت دهنده و روح بخش اسلامی قرار داده شده اند. قرآن کریم همواره منشا حرکت به سوی حیات طیبه را عمل نیک، فعالیت مثب و سازنده در همه زمینه های علمی و فرهنگی برشمرده و به انسانها وعده می دهد که در آخرت از کارهای نیک خویش خشنود گردند.

در فرهنگ اسلامی ارزش هر انسانی به اندازه کار اوست. از دیدگاه قرآن کریم، تمام هستی به ویژه انسان، منابع و ابزارهای تولید و تمامی فعالیت های تولیدی انسان، آیت خداوندی اند و قرآن کریم، همه آنها را آثار رحمت و فضل خداوند می داند. کارآفرینان نیز تجلی گاه یکی از از ویژگی های خالق عالم که همان نوآفرین است می باشند. از اختراعات بزرگ تا تغییری اندک به سمت بهبود و از کارهای بزرگ همچون رسالت انبیا تا کوچکترین کارها مانند کنار زدن سنگ از وسط جاده همه در این مفهوم گسترده جمع می باشند. تمامی این موارد در سخنی از پیامبر اکرم بیان شده اند که می فرمایند« خداوند، تلاش، تلاش و کار و کوشش را بر شما مقرر داشته؛ پس بکوشید» زیرا آدمی مساوی تلاش است و کار و تلاش، جوهر وجودی اوست. در اخلاق اسلامی، پاداش و جزا همیشه به قدر سعی و کوشش است. متاسفانه گاهی مشاهده می شود که کار و تلاش برای کسب روزی و استفاده از قدرت و خلاقیت و نوآوری، مساوی مال اندوزی و دوستی دنیا مورد تبلیغ قرار گرفته است .

قرآن کریم کارآفرینان متعددی مانند سلیمان ، داوود و … را مثال می زند که با تبحر و مهارت زیاد، ثروت فراوان اندوختند اماعلاقه به مال را در خود تعدیل نموده و جامعه را به فعالیت تشویق کردند و آدمیان را از بطالت و بیکاری رها ساختند. در مقابل سودجویان و ثروت اندوزان فاسد مانند قارون و فرعون را به عنوان مستکبرانی دنیاگرا و عاشق ثروت اندوزی و فراموشکار نسبت به آخرت معرفی می کند. انسان باید چنان کار کند که گویی هیچگاه نخواهد مرد و چنان بیمناک باشد که گویی فردا خواهد مرد.

ضرورت رواج کارآفرینی در اسلام

با مراجعه به تاریخ اسلام مشاهده می شود که حضرت خدیجه (س) یکی از بزرگترین تاجران زمان خود بوده و پیامبر اکرم و ائمه اطهار هر یک در طول دوران پربرکت عمر خود به نحوی اقدام به کارآفرینی کرده بودند. از نگاه پیامبر اکرم(ص) ، کار کردن در ردیف جهاد در راه خدا است. حضرت می فرمایند« هر کس در راه حل برای استغنای خود و خانواده اش تلاش کند، مانند کسی است که در راه خدا تلاش کرده است و هر کس با تلاش و آبرو، در پی حلال دنیا باشد، در مرتبه شهدا خواهد بود»

اخلاق کارآفرینان مسلمان

کارآفرینان دارای خصلتهای گوناگونی هستند که برخی از آنان ذاتی و برخی دیگر اکتسابی هستند. هر فردی با هر میزان هوش و استعدادی، بوسیله آموزش و با تلاش و پشتکار، قابل تبدیل شدن به یک فرد کارآفرین و خلاق است. از آنجاییکه « کار اندک اگر با بصیرت و دانش انجام گیرد بسیار است و کار بسیار که با نادانی صورت پذیرد کم است» ، یکی از صفات مهم کارآفرین، بصیرت و کاردانی اوست. نکته ظریف و بسیار مهم در این جمله این است که کارآفرینان، با بصیرت و با انجام هر کار به ظاهر کوچک ولی هوشمندانه، راههای طولانی را در زمان اندک طی کرده و سود و نفعت زیادی را نصیب خود و جامعه می کنند.

آینده نگر بودن، داشتن چشم انداز، سخت کوشی و پشتکار گوهرهای درخشان کارآفرینان هستند که مسیرهای تاریک را نمایان و پستی و بلندی های معضلات را هموار می کنند.

داشتن پشتکار و تلاش به تنهایی برای کسب موفقیت کافی نیست. کارآفرینان ابتدا باید مسائل کسب و کار را فراگیرند و سپس به آن مشغول شوند و به شدت از ربا و قسم دروغ بپرهیزند، همواره طالب حق باشند، کارها را تنگ نگیرند، منصف، بردبار و مهربان باشند.

در سوره شوری خداوند حکیم فرموده اند که نعمت های خدا را برای کسانی قرار داده اند که « امر خدا را اطاعت و اجابت کردند و نماز به پا داشتند و کارهایشان را با مشورت دیگران انجام دهند و از آنچه روزی آنها کردیم به دیگران انفاق می کنند». کارآفرینان نسبت به مستخدمین خود صبور بوده و نسبت به آنها شکیبایی و عفو پیشه می کنند خصلت هایی که پر ارزش است و نشانه عزم در امور.

کارآفرین مسلمان ربا خوار نیست، قسم دورغ  نمی خورد، عیب محصولات و خدمات خود را نمی پوشاند، از محصول و خدمات خود تعریف بیجا نمی کند.


رهنمودهای ده گانه کارآفرینی با الهام از سیره پیامبر اکرم (ص)

در ترویج کار و کارآفرینی، اندیشه خیرخواهانه پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله، مورد تصدیق مورخان و صاحب نظران بوده و هست و آن چه از سخنان ایشان استفاده می شود، این است که در شکوفا کردن استعدادهای نهانی و جامه عمل پوشاندن به آرمان ها و تبدیل مرحله فکر و اندیشه به عمل و محصول، ده گام اساسی زیر را باید طی نمود

ضرورت آموختن یک کار و پیشه

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله، منادی آموختن مهارت های مختلف است؛ لذا می فرماید: «خداوند بنده ای را دوست دارد که  کار و پیشه ای را بیاموزد تا به وسیله آن، از مردم، بی نیاز گشته، از کابوس هراس انگیز فقر، رهایی یابد»

زمان شناسی

زمان شناسی در کار، بسیار مهم است و چه بسا کارهایی که به خاطر انتخاب زمان نامناسب، با شکست مواجه شده اند. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله می فرماید: «کسب و کار، در گرو زمان و فصل مناسب خویش است».

سستی گریزی

مردم سست، جامعه کسل را رقم می زنند و جامعه کسل، آینده خمود و کم تحرک را به ارمغان می آورد؛ لذا پیامبر رحمت صلی الله علیه وآله، از کسالت و سستی، به خدا پناه می برد و می فرماید: «خدایا! به تو پناه می برم از کسالت و سستی و به تو پناه می برم از فقر و کفر» و باز می فرماید: «خداوند، انسان بیکار و بی تحرک در کارهای دنیا و آخرت را دشمن می دارد».

تداوم و استواری

یکی از ویژگی های فاخر کارآفرینان، استواری، استحکام، تدوام و شکست ناپذیری است؛ لذا پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله، ضمن تشویق به انتخاب یک کار دقیق، می فرماید: «هر کسی از شما که کاری را انجام می دهد، باید آن را با استواری، استحکام و مداومت به سرانجام برساند» و نیز می فرماید: «بافضیلت ترین کارها، بادوام ترین آنهاست؛ ولو اندک باشد».

سودرسانی

از ویژگی های کارآفرینان، خلق فرصت ها، استقبال از خطرها، خرج سرمایه فکری و مادی، عبور از ناشناخته ها و خلق «همه چیز» از «هیچ» و سپس ترک آن برای دیگران و ایجاد فرصتی دیگر است و این خلق و واگذاری، در چرخه تداوم قرار می گیرد و نتیجه آن، سودرسانی به دیگران است. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در این باره می فرماید: «بهترین مردم، کسی است که برای مردم، سودمندتر باشد».

کسب دانش و مهارت لازم

حالت جست وجوگری و کسب اطلاعات، از ویژگی های کارآفرینان است که کارهای خود را بر اساس اطلاعات متقن و با تدبیر انجام می دهند. رسول اکرم صلی الله علیه وآله، در این باره می فرماید: «ای پسر مسعود! هر گاه تصمیم به کاری گرفتی، آن را از روی علم و عقل انجام بده و از این که بدون اندیشه و علم، اقدام به کاری کنی، پرهیز کن».

رابطه دوستانه و صحیح

از ویژگی های کارآفرینان، رابطه آنان با اطرافیان خود در محیط کار است که اغلب، دوستانه، غیررسمی و سودرسان است. پیامبر صلی الله علیه وآله درباره فعالیت های مختلف می فرماید: «در اسلام، نه تحمل زیان جایز است و نه ضرر رساندن به دیگران و فریب آنها. روابط، باید شفاف، دوستانه و صادقانه باشد».

صداقت حرفه ای

ویژگی دیگر کارآفرینان، صداقت حرفه ای و عدم طمع ورزی است. این مسئله، هم در اعتماد به کارآفرین و هم در تداوم همکاری با او، موءثر است. پیامبر صلی الله علیه وآله در این باره می فرماید: «هر گاه فردی برای یک کار مشخص، فرد دیگری را به فعالیت فرا خواند، باید حقوق او را به طور کامل بپردازد» و نیز می فرماید: «هر کس فردی را به فعالیت فرا می خواند، پیش از کار، او را از اجرتش آگاه سازد».

پشت کار و خلاقیت

کارآفرین، علاوه بر تصمیم گیری صحیح، مناسب و دقیق، فردی است که دارای ایده و فکر جدید باشد و در حوزه ای وسیع، از خلاقیت و پشت کار برخوردار باشد. زمانی که یک کارآفرین، احساس ذوق و هیجان می کند، به یک فکر و ایده جدید می رسد و آن گاه، پشت کار لازم را از خود نشان می دهد. کارآفرین، همواره در تکاپو و خلاق است. پیامبر اکرمصلی الله علیه وآله، جدیت و پشت کار را ستایش می کند و می فرماید: «هر کس به دنبال کاری رود و در آن، پشت کار به خرج دهد، یقیناً به نتیجه می رسد».

احتکارگریزی و مولد بودن

کارآفرین نوآور، همیشه در حال خلق و ایجاد است و به کم قناعت نکرده، زیاد را هم انباشته نمی کند و در عین حال، فردی احتکارگریز و در حال حرکت است و همواره احساس نیاز به توفیق بیشتر، او را از تکیه به وضع موجود، رها می سازد. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله، ضمن ستایش بی نیازی و غنا می فرماید: «دارا بودن و بی نیازی، بهترین یاور انسان بر حفظ تقواست» و تأکید می فرماید که «از احتکار بپرهیزید.»


کمک به کارآفرینی و ایجاد شغل در خیریه محبان الرضا(ع)

رسالت خیریه محبان الرضا(ع) توانمندسازی، خوداتکایی، خودباوری و عزت نفس است و تمام تلاش این است که خانوادها به سمت رشد و تعالی و حفظ کرامت خود سوق داده شوند . و نتیجه آن عزت نفس است که فرد می خواد کمک کند و نمی خواد کمک شود.

در موسسه محبان الرضا(ع) نیاز خانواده بر خواسته او ارجحیت دارد چون خواسته خانواده به خوراک و پوشاک ختم می شود اما نیاز او فکر اوست ما در تلاشیم فکر افراد را تغییر دهیم. در موسسه محبان الرضا کلاس های کارآفرینی و کارگاههای زیادی تشکیل و مهارت های متنوعی آموزش داده می شود تا خانواده ها خود به دنبال کسب درآمد باشند و ما مسیر را برای کار آنها هموار می کنیم.